De republiek van het ik - over rationele keuzes die er geen zijn (Ayn Rand - Atlas Shrugged)

Ziehier Michael Douglas in 1987, als Gordon Gekko in Wall Street. Slechteriken schoren zich en droegen een das. Dat waren tijden! Het rationele egoïsme van Gordon Gekko staat nog steeds in hoog aanzien. Net zoals ons geloof in de rationele keuzes die we zogezegd maken: over de toekomst van België, Europa, de Westerse beschaving, over euthanasie, epicurisme, economie, identiteit en nationaliteit. Een fundamentalistisch geloof in pragmatiek is vaak een excuus voor het blind nastreven van eigenbelang - nationalisten zijn meester geworden in het gebruik van dit sofisme. Met Bentham of het utilitarisme heeft het allemaal niets meer te maken. Het doet eerder aan nihilisme denken of het bewustzijnsniveau van een lagere diersoort. Ons vertrouwen in de rationele keuze is overdreven. Hoe meer we kunnen weten (en dat vermogen neemt dankzij web 2.0 alleen maar toe), hoe irrationeler we lijken te handelen.

Een krimpende tijd - over heimwee naar het algemeen belang

Dolle pret alom. Politiek, economie, de goede zedenen en de openbare moraal, het staat allemaal onder druk. Alleen de apocalyps aankondigende komeet ontbreekt nog. Onze tijd lijkt op. Maar is dat wel zo?

(Plato n'a jamais fait ça. In Griekenland is betogen een olympische discipline, getuige deze actiefoto van een enthousiaste betoging op 5 maart voor het parlementsgebouw in Athene. De financiële desintegratie van de Griekse staat verbeeldt het vermeende failliet van Europa.)

De Chopin-tapes: over noten en melancholie (die er geen is)

(Een van de attracties bij het begin van het Chopin-jaar in Warschau: de Chinese klaviervirtuoos Lang Lang.)

Ze sluiten dus de supermarkten omdat de caissières te duur zijn. Op de achtergrond klinkt het slepende begin van de Marche funèbre van Chopin. In Antwerpen neuriet men dan: ‘Jef zal voor ons geen commissies niet meer doen.’ Alvast niet in de Carrefour.

De leer der laatste dingen - over krimpen of groeien

('Protestbabe' bij een anti-Obama Tea Party in Dallas, eind 2009. Het beeld komt van breitbart.com, een site die volop bericht over de strijd tegen big government.)

‘Om crisissen te beschrijven en te begrijpen is er niets zo dankbaar als de metafoor van een aardbeving’, schreef Jacques Attali onlangs. Hij ziet in de geologische en economische aardbeving vooral een bron van ongelijkheid. Some animals are more equal than others. Bovendien lijden de slachtoffers van beide fenomenen aan dezelfde blindheid. Vooraf doet men vooral alsof men het omen van het onheil niet herkent. Achteraf valt men na de eerste golf van empathie en naastenliefde heel snel terug tot de orde van de dag.

Nu u! - première in Perdu op 6 maart (en ik geef die avond een demonstratie van de kunst van het motoronderhoud)

Als inleiding bij de première van de voorstelling Nu u! praat ik op 6 maart om 20.30 uur met Erik Jan Harmens in Perdu, aan de Kloveniersburgwal 86 in Amsterdam.

Nu u! is een productie van het literair productiehuis Wintertuin, op basis van de gelijknamige bloemlezing waarvoor ik in de herfst van vorig jaar de tekst 'Na ons de canon' als inleiding schreef.

Dante's inferno - literatuur als spel

Cobra TV vroeg me om de nieuwe game Dante's Inferno te verdedigen. Het filmpje staat op hun site.

Ik beken: ik stam uit het pre-Wii-tijdperk en ben nooit een echte gamer geweest. Maar ik heb voldoende tijd verknald met Doom, SimCity en ja, zelfs met Wolfenstein of Second Life, om te weten wat je aan games hebt. Het is vooral leuk als je überhaupt tijd hebt om urenlang in een luchtbel rond te dwarrelen. Dat geldt voor wel meer menselijke activiteiten. Lezen bijvoorbeeld.

Bommen op Bochum - over het einde van de middenklasse en andere verhalen

Het einde van Opel Antwerpen bezegelt het einde van de Vlaamse middenklasse. Renault Vilvoorde was een opwarmertje. Vandaag wordt er gevochten zonder handschoenen aan. Creatieve destructie is een vuile oorlog. Decennialang deed de middenklasse dienst als veilige haven. Als je studeerde en hard werkte, dan kwam je vooruit. Die sociale mobiliteit is tot stilstand gekomen, mede door de mondialisering. Opel is een van de mythische merken van de industrialisering en is in de literatuur een mikpunt van spot.


(Op de foto: een oude Opel die ergens in Berlijn-Kreuzberg staat te sterven.)