Rare jongens, die Romeinen - De ongemakkelijke waarheid over het oude Rome

Het is maar de vraag wat we van het oude Rome moeten onthouden. Tom Holland lijkt in Rubicon. Het einde van de Romeinse republiek te suggereren dat we vooral veel moeten vergeten. De bloeddorstige bende bijgelovige machtswellustelingen heeft een spoor van vernieling getrokken. De vooruitgang die de Romeinen boekten als bestuurders, imperialisten en handelaars, ging gepaard met oorlog en bloedschande. En op lange termijn is hun erfenis verloren gegaan. Van de Renaissance tot de constructie van de Europese Unie, telkens weer opnieuw hebben Europeanen teruggegrepen naar het oude Rome, om er hun eigen versie van te samplen. Maar het oude Rome is geen jukebox met catchy songs die de soundtrack vormen bij natievorming of megalomane fantasieën. Het oude Rome houdt ons een spiegel voor. In de versie van Tom Holland zijn de Romeinen mensen wiens pad je beter niet kruist. (Met filmpjes en podcasts van I, Claudius en Tom Holland.)

(In het echt waren hun neuzen groter: Richard Burton als Marcus Antonius en Liz Taylor als Cleopatra, twee historische personages die eerder ellendig aan hun einde komen in Rubicon.)

Casinocultuur - over helden en slachtoffers van de kredietcrisis

De stresstest van de Europese banken was toch een beetje om te lachen. Want hoe kun je nu een rampscenario testen als je de echte ramp buiten beschouwing laat? Een land dat failliet gaat bijvoorbeeld. Die mogelijkheid vond men niet de moeite waard om te testen. De stresstest moest vooral de perceptie verbeteren: het vertrouwen in de banken versterken, komt ook de economische relance ten goede. Het goede nieuws is dat we dankzij de stresstest meer weten over de financiële structuur van banken. Als je The Big Short. Inside the Doomsday Machine van Michael Lewis leest, besef je dat de kredietcrisis mee is veroorzaakt door een gebrek aan informatie. Onkunde, kwade wil, hebzucht en naïeve slachtoffers: de ultieme combinatie. Maar wie deed wat in de aanloop tot de crash van 2008?

(Met filmpjes over Michael Lewis, John Paulson, Joseph Stiglitz en Boer Wortel. Op de foto: Richard Fuld, voormalig CEO van het failliete Lehman Brothers en echte schurk, moet op 6 oktober 2008 uitleg gaan geven aan de Amerikaanse verkozenen des volks.)

Besmet met succes - over The tipping point van Malcolm Gladwell

Mislukken is geen kunst. Iedereen kan sneuvelen aan de gevolgen van goede bedoelingen. Succes heeft meer zin. Liefst op zo’n manier dat de rest van de wereld ontzag en jaloezie voelt. De Canadees-Amerikaanse essayist Malcolm Gladwell heeft er zijn levenswerk van gemaakt om te proberen te beschrijven hoe succes tot stand komt. Van Sesamstraat en Mad Men tot Hush Puppies en misdaadbestrijding.
(Met een Sesamstraat-remake van Mad Men en een video-interventie van de immer ernstige Nassim Nicholas Taleb over de rol van het toeval bij succes.)

De dictatuur van het grote gelijk - over The march of folly van Barbara Tuchman

Wie zomer zegt, zegt Hertoginnedal. De laatste keer dat het kasteel als vakantiekolonie voor neurotische politici is gebruikt, maakte de modale Vlaming kennis met Joëlle Milquet. Sinds het fatale formatieberaad in 2007 is die liefde alleen maar toegenomen. Voormalig onderhandelaar Karel De Gucht wilde na afloop graag De mars der dwaasheid schenken aan Milquet. België als permanente diplomatieke conferentie zou niet misstaan in een hernieuwde editie van die klassieker. Ware het niet dat Tuchman het uiteraard over ernstige dingen heeft.
(Deze entry bevat ook een fantastische video waarin Jared Diamond praat over de ondergang van beschavingen.)

De republiek van het ik - over rationele keuzes die er geen zijn (Ayn Rand - Atlas Shrugged)

Ziehier Michael Douglas in 1987, als Gordon Gekko in Wall Street. Slechteriken schoren zich en droegen een das. Dat waren tijden! Het rationele egoïsme van Gordon Gekko staat nog steeds in hoog aanzien. Net zoals ons geloof in de rationele keuzes die we zogezegd maken: over de toekomst van België, Europa, de Westerse beschaving, over euthanasie, epicurisme, economie, identiteit en nationaliteit. Een fundamentalistisch geloof in pragmatiek is vaak een excuus voor het blind nastreven van eigenbelang - nationalisten zijn meester geworden in het gebruik van dit sofisme. Met Bentham of het utilitarisme heeft het allemaal niets meer te maken. Het doet eerder aan nihilisme denken of het bewustzijnsniveau van een lagere diersoort. Ons vertrouwen in de rationele keuze is overdreven. Hoe meer we kunnen weten (en dat vermogen neemt dankzij web 2.0 alleen maar toe), hoe irrationeler we lijken te handelen.

Een krimpende tijd - over heimwee naar het algemeen belang

Dolle pret alom. Politiek, economie, de goede zedenen en de openbare moraal, het staat allemaal onder druk. Alleen de apocalyps aankondigende komeet ontbreekt nog. Onze tijd lijkt op. Maar is dat wel zo?

(Plato n'a jamais fait ça. In Griekenland is betogen een olympische discipline, getuige deze actiefoto van een enthousiaste betoging op 5 maart voor het parlementsgebouw in Athene. De financiële desintegratie van de Griekse staat verbeeldt het vermeende failliet van Europa.)

De Chopin-tapes: over noten en melancholie (die er geen is)

(Een van de attracties bij het begin van het Chopin-jaar in Warschau: de Chinese klaviervirtuoos Lang Lang.)

Ze sluiten dus de supermarkten omdat de caissières te duur zijn. Op de achtergrond klinkt het slepende begin van de Marche funèbre van Chopin. In Antwerpen neuriet men dan: ‘Jef zal voor ons geen commissies niet meer doen.’ Alvast niet in de Carrefour.